در قوانین ساختمانی ایران، گروهبندیهای مختلفی برای ساختمانها وجود دارد که هر کدام مبنای مشخصی داشته و در مباحث گوناگون مقررات ملی کاربرد دارند. برای مهندسان و یا داوطلبان دریافت پروانه اشتغال نظام مهندسی در نگاه اول تعدد این دستهبندیها ممکن است گیج کننده بنظر برسد. اما بهتر است به یاد داشته باشیم که هرکدام از اینها دارای دامنه کاربرد خاصی بوده و برمبنای یک موضوع ایجاد شدهاند. در ادامه با ما همراه باشید تا هر کدام از این گروهبندیها را بررسی کرده و کاربرد آنها را بازخوانی کنیم
۱. گروهبندی بر اساس حدود صلاحیت و ظرفیت کار (مبحث دوم، نظامات اداری)
مهمترین گروهبندی بوده و بر اساس پیچیدگی و حجم کار ساختمان تعیین میشود. هدف اصلی آن نیز تعیین حدود صلاحیت رشتههای 7گانه مهندسی برای انجام خدمات طراحی، نظارت و اجرا است. به بیانی دیگر مبنای پاسخ به این سوال خواهد بود که یک مهندس با چه پایهای، مجاز به انجام فعالیت بر روی چه گروهی از ساختمانهاست؟ گروه هر ساختمان بر اساس سه عامل اصلی زیر سنجیده میشود و هر یک از این عوامل به تنهایی میتواند گروه ساختمان را مشخص کند:
- سطح زیربنا
- تعداد طبقات
- حوزه عملکردی
|
گروه |
معیار زیربنا |
معیار تعداد طبقات |
نمونه کاربری (حوزه عملکرد) |
|
الف |
تا ۶۰۰ مترمربع |
۱ و ۲ طبقه از روی شالوده |
محله |
|
ب |
۶۰۱ تا ۲۰۰۰ مترمربع |
۳، ۴ و ۵ طبقه از روی شالوده |
ناحیه |
|
ج |
۲۰۰۱ تا ۵۰۰۰ مترمربع |
۶ تا ۱۰ طبقه از روی شالوده |
منطقه |
|
د |
بیش از ۵۰۰۰ مترمربع |
بیش از ۱۰ طبقه از روی شالوده |
شهر |
2. گروهبندی بر اساس «ارتفاع و تعداد طبقات» (مبحث چهارم)
این دستهبندی بر اساس تعداد طبقات، ارتفاع ساختمان و الگوی کالبدی ساختمانهای همجوار ایجاد شده است. در مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان) کاربرد دارد و برای محاسبه و اعمال محدودیتهای ارتفاعی در طراحی شهری و اطلاعات احداث بنا استفاده میشود.
|
گروه ساختمانی |
تعداد طبقات |
نحوه قرارگیری بر زمین |
حداکثر ارتفاع مجاز (متر) |
|
گروه 1 |
۱ و ۲ طبقه |
ردیفی و متصل |
۴.۹۰ (بدون زیرزمین نورگیر) / ۵.۸۰ (با زیرزمین نورگیر) |
|
گروه 2 |
۱ و ۲ طبقه |
مجزا و منفصل |
۴.۹۰ (بدون زیرزمین نورگیر) / ۵.۸۰ (با زیرزمین نورگیر) |
|
گروه 3 |
۱ و ۲ طبقه |
ترکیبی با الگوی حیاط مرکزی |
۴.۹۰ (بدون زیرزمین نورگیر) / ۵.۸۰ (با زیرزمین نورگیر) |
|
گروه 4 |
۳ و ۴ طبقه |
ردیفی و متصل (دارای درز انقطاع الزامی) |
۱۱.۳۰ (بدون زیرزمین) / ۱۲.۲۰ (با زیرزمین) |
|
گروه 5 |
۳ و ۴ طبقه |
مجزا و منفصل |
۱۱.۳۰ (بدون زیرزمین) / ۱۲.۲۰ (با زیرزمین) |
|
گروه 6 |
بیش از ۴ طبقه تا ارتفاع ۲۳ متر |
ردیفی و متصل (دارای درز انقطاع الزامی) |
۲۳ |
|
گروه 7 |
بیش از ۴ طبقه تا ارتفاع ۲۳ متر |
مجزا و منفصل |
۲۳ |
|
گروه 8 |
بیش از ۷ طبقه یا ارتفاع بیش از ۲۳ متر |
– |
بدون محدودیت (تابع ضوابط خاص) |
3. گروهبندی بر اساس «اهمیت ساختمان» (آییننامه ۲۸۰۰)
این دستهبندی بر اساس نقش ساختمان در هنگام بروز بحران (مانند زلزله) و خسارات ناشی از خرابی آن (جانی، مالی و زیستمحیطی) تعریف میشود . این گروهبندی در آییننامه طراحی ساختمانها در برابر زلزله (استاندارد ۲۸۰۰) کاربرد دارد و مستقیماً بر روی ضریب اهمیت ساختمان میگذارد. ساختمانهای با اهمیت بیشتر، باید برای تحمل نیروهای بیشتری طراحی شوند .
|
گروه اهمیت |
شرح و مصادیق |
|
خیلی زیاد |
ساختمانهای ضروری: که پس از زلزله باید قابل استفاده باشند (بیمارستانها، آتشنشانی، نیروگاهها، مراکز مخابرات، امداد و نجات). |
|
زیاد |
الف) مکانهای با تجمع بیش از ۳۰۰ نفر (مدارس، مساجد، سینماها، استادیومها). |
|
متوسط |
سایر ساختمانهای مشمول آییننامه که در گروههای دیگر قرار نمیگیرند؛ مانند ساختمانهای مسکونی، اداری و تجاری، هتلها و پارکینگهای چندطبقه . |
|
کم |
الف)ساختمانهایی با خسارت و تلفات کم (انبارهای کشاورزی، سالنهای دامداری). ب) ساختمانهای موقت با عمر کمتر از ۲ سال. |
4. گروهبندی بر اساس نوع تصرف
گروهبندی تصرفها در مبحث چهارم (الزامات عمومی ساختمان) تعریف شده و مبنای آن، نحوه استفاده و نوع فعالیتی است که در ساختمان انجام میشود. هدف از این دستهبندی، تعیین الزامات ایمنی، بهداشتی و تأسیساتی متناسب با ریسک و ماهیت هر کاربری است. به بیان ساده، یک ساختمان مسکونی با یک بیمارستان یا یک سالن سینما، نیازمندیهای بسیار متفاوتی از نظر خروج اضطراری، اطفای حریق، تهویه و… دارد. این گروهبندی از نظر ماهیت و دامنه کاربرد قرابت مفهومی زیادی با کاربریهای زمین در طرحهای تفصیلی شهری و اسناد بالادستی شهرسازی دارد.
در مبحث چهارم، تصرفها به چند دسته کلی با زیرمجموعههای بیشتر تقسیم میشوند که عبارتند از:
|
حرف اختصاری |
نوع تصرف |
زیرگروهها و مثالها |
|
م |
مسکونی/اقامتی |
م-1: اقامت موقت (هتل، متل، مسافرخانه) |
|
آ |
آموزشی/فرهنگی |
مدارس ابتدایی و متوسطه، مراکز آموزشی برای بیش از ۵ کودک ۳ تا ۱۸ سال (مهدکودکها و پیشدبستانیها). دانشگاهها در این دسته نیستند. |
|
د |
درمانی/مراقبتی |
د-1: مراکز توانبخشی و ترک اعتیاد (بیش از ۱۶ نفر شبانهروزی) |
|
ت |
تجمعی |
مکانهای گردهمایی مانند سالنهای اجتماعات، سینماها، رستورانها، تالارهای پذیرایی و پایانههای مسافری (با ظرفیت بیش از ۵۰ نفر). |
|
ح/ا |
حرفهای/اداری |
ساختمانهای اداری، بانکها، دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و فضاهای تجمعی با کمتر از ۵۰ نفر. |
|
ص |
صنعتی |
کارخانهها، تعمیرگاهها و کارگاههای صنعتی. |
|
خ |
خطرناک |
ساختمانهایی که مواد منفجره، قابل اشتعال یا سمی در آنها نگهداری یا تولید میشود. |
نکته مهم: توجه داشته باشید که کاربریهای آموزشی بالاتر از دبیرستان (مانند دانشگاهها و آموزشگاههای عالی) جزو تصرف «حرفهای/اداری» محسوب میشوند و در گروه «آ» قرار نمیگیرند.
نتیجه گیری
این گروهبندیها در کنار یکدیگر تعریف میشوند. به عنوان مثال، یک ساختمان مسکونی ۵ طبقه با زیربنای ۱۵۰۰ متر مربع، در گروهبندی «اهمیت» جزو گروه متوسط، در گروهبندی «نظام اداری» جزو گروه «ب» و از نظر ارتفاعی، گروه ۶ یا ۷ محسوب میشود.
سوالات و پیشنهادات خود را با ما در میان بگذارید.