ضوابط مناسبسازی ساختمان برای معلولین حاوی نکات فنی است که لازم است حین طراحی ساختمان در مواردی که واجد شرایط مناسب سازی ساخت برای معلولین هستند، رعایت گردند. این ضوابط استخراج شده از متون رسمی مربوط به معماری و شهرسازی کشور بوده و به ترتیب اولویت عبارتند از:
1. مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (الزامات عمومی ساختمان): مرجع فنی و الزامآور اصلی برای مهندسان و سازندگان.
2. نشریه شماره ۲۴۶ سازمان برنامه و بودجه (ضوابط شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت): سندی تخصصیتر و جامعتر که جزئیات بیشتری را برای طراحان و برنامهریزان شهری ارائه میدهد .
3. قانون جامع حمایت از حقوق معلولان (مصوب ۱۳۸۳): قانون چارچوب و بالادستی که الزام به رعایت ضوابط را برای تمام دستگاهها و شهرداریها ایجاد میکند .
برای یک مهندس یا سازنده، مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان اولین و مهمترین مرجع برای رعایت اصول مناسبسازی در یک پروژه ساختمانی جدید است. با ما همراه باشید تا مهمترین از ضوابط را با هم مرور کنیم.
ضوابط پارکینگ معلولین:
۱. تعداد فضاهای مورد نیاز
درصد کلی: در تمامی پهنههای استفاده از اراضی، باید ۵ درصد از کل ظرفیت پارکینگ ساختمان به منظور استفاده معلولین تأمین شود.
تعداد بر حسب ظرفیت: به ازای هر ۲۵ محل توقف خودروی سواری، پیشبینی یک فضای توقف ویژه برای افراد معلول بر اساس ضوابط شهرسازی و معماری الزامی است.
۲. ابعاد استاندارد پارکینگ معلول
عرض: عرض لازم برای ایست یک واحد پارکینگ ویژه معلول ۳.۵ متر است.
چیدمان کنار هم: در صورتی که پارکینگها در کنار یکدیگر قرار گیرند، عرض مورد نیاز برای دو واحد ۶.۵ متر و برای سه واحد ۹.۵ متر خواهد بود.
*طول: طول استاندارد برای این پارکینگها ۵ متر تعیین شده است.
۳. استثنائات در بافتهای خاص
در بافت فرسوده تهران، با توجه به محدودیتها و عرض معبر، عرض پارکینگ معلول تا ۲.۵ متر نیز مورد قبول واقع میشود.
۴. چارچوب قانونی:
رعایت این الزامات طبق «قانون جامع حمایت از حقوق معلولان» (مصوب ۱۳۸۳/۰۲/۱۶) و «ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد معلول جسمی-حرکتی» (مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری ایران) برای تمامی طراحان و مجریان ساختمان الزامی است.
ضوابط مشاعات داخل ساختمان برای معلولین
۱. ضوابط آسانسور و فضای مقابل آن
بالابر (جک معلول): برای جابهجایی در اختلاف ارتفاعهای تا حداکثر ۲۰۰ سانتیمتر، میتوان از جک یا بالابر استفاده کرد:
ابعاد مفید کفی بالابر: حداقل ۱۱۰×۱۴۰ سانتیمتر.
ابعاد مورد نیاز برای جانمایی: در طراحی باید فضایی به ابعاد ۱۴۰×۱۴۰ سانتیمتر برای محل استقرار بالابر لحاظ گردد.
۲. ابعاد ورودی و مسیرهای دسترسی
عرض رمپ (شیبراهه): در صورتی که برای دسترسی به ساختمان نیاز به رمپ باشد، حداقل عرض آن باید ۱۲۰ سانتیمتر لحاظ گردد.
پاگردها: حداقل عرض پاگرد در مسیرهایی که برای افراد معلول مناسبسازی شدهاند، باید ۹۰ سانتیمتر باشد.
ورودی ساختمان: در ساختمانهای گروه ۴ به بالا، مناسبسازی ورودی برای امکان ورود افراد دارای معلولیت الزامی است.
۳. اختلاف ارتفاع در ورودی
در زمینهای جنوبی، جک معلول در حیاط و در زمینهای شمالی، در داخل سطح اشغال زمین (کنار معبر یا داخل لابی همتراز با معبر) تعبیه میشود.
4. پله
ضوابط طراحی رمپ (شیبراهه)
۱. حداکثر شیب مجاز
مسیرهای اصلی معلولین: شیبراهههایی که در مسیر دسترسی یا خروج اصلی واحدهای تصرف قرار میگیرند، باید دارای شیبی برابر یا کمتر از ۸ درصد باشند.
2. الزامات ابعادی رمپ
عرض مفید: حداقل عرض رمپ برای استفاده افراد معلول باید ۱۲۰ سانتیمتر باشد.
3. ضوابط پاگرد (Landing)
محل قرارگیری: تعبیه پاگرد در ابتدا و انتها، در نقاط گردش، ورودی فضاها، دربها و همچنین پس از هر ۹ متر طول رمپ الزامی است.
ابعاد پاگرد: طول و عرض پاگردها در صورتی که برای افراد معلول باشد، باید حداقل ۹۰ سانتیمتر باشد.
شیب پاگرد: شیب پاگردها باید در هر جهت کمتر از ۲ درصد باشد.
ممنوعیتها: تغییر تراز و اجرای پله در سطح پاگرد رمپ مجاز نیست.