اگر قصد ساخت یا نوسازی ساختمان خود را دارید. طبیعی است که دوست داشته باشید در انتخاب افرادی که قرار است بر کیفیت و ایمنی پروژهتان نظارت کنند، نقشی فعال داشته باشید. در نظام ساختوساز ایران، فرآیند انتخاب ناظر ساختمانی عمدتاً به صورت سیستمی و از طریق سازمان نظام مهندسی انجام میشود.
مطابق ماده ۲۴ آیین نامه اجرایی ماده ۳۳ قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان: «ناظر، به هنگام صدور پروانه ساختمان، توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان استان انتخاب شده و به مالک و مراجع صدور پروانه ساختمان معرفی میگردد.» با این حال، قانون استثناهایی را پیشبینی کرده است که در آنها امکان انتخاب ناظر توسط خود کارفرما (مالک) فراهم میشود.
جهت پیدا کردن مهندس ناظر با متریستا در تماس باشید
چه زمانی میتوانیم ناظر را خودمان انتخاب کنیم؟
بر اساس دستورالعملهای موجود، دو مورد اصلی وجود دارد که کارفرما میتواند ناظر ساختمانی را خارج از سیستم ارجاع سازمان نظام مهندسی و به صورت انتخابی تعیین کند:
الف) پروژههای واقع در بافت فرسوده
یکی از مهمترین مصادیق انتخاب ناظر توسط کارفرما، مربوط به پروژههای ساختمانی است که در بافت فرسوده قرار دارند. در این مناطق، به دلیل سیاستهای تشویقی دولت برای تسریع در نوسازی بافتهای فرسوده، امکان انتخاب ناظر به صورت کاندیداتوری (انتخابی) برای مالک فراهم شده است.
ب) پروژههای نیازمند نظارت استحکام بنا
مورد دیگر، پروژههایی است که نیاز به تهیه برگه تأیید استحکام بنا دارند. برگه استحکام بنا سندی فنی و مهندسی است که نشان میدهد اسکلت و عناصر باربر ساختمان، از نظر مقاومت در برابر بارهای وارد بر سازه (از جمله زلزله، نشست زمین و غیره) در وضعیت قابل قبولی قرار دارند. در فرآیند اخذ این برگه، مهندس ناظر شخصاً سازه را بازدید کرده، آییننامههای فنی را بررسی و تطبیق داده و با قاطعیت ایمنی ساختمان را تأیید میکند. در این نوع پروژهها نیز کارفرما میتواند ناظر مورد نظر خود را انتخاب کرده و فرآیند را پیش ببرد.
نکته مهم: شیوهنامه جدید ساختوساز کشور که با ابلاغ تبصره ۲ ماده ۲۴ آییننامه اجرایی ماده ۳۳ به استانداران سراسر کشور ابلاغ شده است، چارچوب این انتخاب را روشنتر کرده است.
چگونه بفهمیم ملک ما شرایط انتخاب ناظر توسط کارفرما را دارد؟
همانطور که گفتیم کلیهی نظارتهای مربوط به استحکام بنای ساختمان وابسته به انتخاب توسط مالک یا سازنده است. در مورد پروژههای نوسازی نیز باید به شهرداری منطقه یا دفاتر خدمات الکترونیک شهرداری مراجعه کنید تا از اینکه آیا ملکتان واقع در بافت فرسوده است یا خیر مطلع شوید.
همچنین برای تشخیص قرارگیری ملک در بافت فرسوده میتوانید با استعلام آنلاین از طریق سامانه تسهیلات بافت فرسوده اقدام کنید. در این سامانه با وارد کردن کدپستی ملک یا کد جام مندرج در انتهای سند تکبرگی، میتوانید از وضعیت بافت فرسوده ملک خود مطلع شوید. و یا از طریق سامانههای محلی مدیریت شهری مانند سامانه «تهران من» برای شهر تهران استفاده کنید
۳. مراحل انتخاب و معرفی ناظر به شهرداری
پس از احراز شرایط، مراحل زیر را طی کنید:
-
انتخاب ناظر واجد شرایط: مهندس ناظر باید دارای پروانه اشتغال معتبر از وزارت راه و شهرسازی و صلاحیت نظارت بر ساختمان مطابق با ماده ۴ قانون باشد.
-
انعقاد قرارداد نظارت: قرارداد نظارت مستقیماً بین کارفرما و مهندس ناظر منعقد میشود و مبالغ قرارداد نیز مستقیماً میان ناظر و کارفرما مبادله میگردد. در قرارداد باید مشخصات کامل طرفین (نام، کد ملی، شماره پروانه اشتغال) درج شود.
- گواهی امضا: مهندس ناظر به دفاتر اداره ثبت مراجعه کرده و برگه نظارت را گواهی امضا میکند.
-
ثبت قرارداد در سازمان نظام مهندسی: قرارداد منعقده باید در سازمان نظام مهندسی ثبت شود.
-
معرفی به شهرداری: پس از ثبت قرارداد، ناظر انتخابشده به شهرداری (مرجع صدور پروانه) معرفی میگردد
-
شروع عملیات و ثبت گزارشها (مربوط به پروژههای نوسازی): ناظر موظف است حداقل ۱۰ گزارش مرحلهای در سامانه ثبت کند و هرگونه تخلف مشاهده شده را به کارفرما یا مجری هشدار دهد.
۵. ویژگیهای یک ناظر خوب برای پروژه شما
انتخاب ناظر مناسب، یکی از مهمترین تصمیمات در هر پروژه ساختمانی است. یک ناظر خوب باید دارای ویژگیهای زیر باشد:
الف) تسلط فنی کامل
ناظر باید تسلطی کامل بر مقررات ملی ساختمان داشته باشد و بتواند بدون مراجعه به منابع،انطباق پروژه با ضوابط را چک کند.
ب) انعطافپذیری و پرهیز از عیبتراشی بیمورد
یکی از مهمترین ویژگیهای یک ناظر حرفهای، انعطافپذیری در مواردی است که مقررات ملی ساختمان دست ناظر را برای تفسیر باز گذاشته است. یک ناظر خوب به جای عیبتراشی و توقف بیجهت پروژه، با ارائه راهکارهای جایگزین و منطبق با ضوابط، به پیشرفت روان پروژه کمک میکند. این رویکرد نهتنها باعث حفظ آرامش کارفرما میشود، بلکه کیفیت نهایی کار را نیز تضمین میکند. برای مثال:
-
در انتخاب نوع مصالح جایگزین (مانند استفاده از تیرچههای با مشخصات متفاوت) که همگی در چارچوب استاندارد قرار دارند.
-
در تعیین ضخامت و جزئیات اجرایی که آییننامه حداقل و حداکثر مشخصی برای آنها تعیین نکرده است.
-
در روشهای اجرایی که چند گزینه معتبر برای آنها وجود دارد
ج) استقلال رأی و پایبندی به اصول
ناظر باید در عین انعطافپذیری، استقلال خود را حفظ کرده و در مواردی که ایمنی یا کیفیت سازه به خطر میافتد، قاطعانه عمل کند.
د) تجربه و سابقه کاری مناسب
بر اساس سیستم ارجاع، انتخاب ناظر بر اساس سهمیه کاری، رتبه مهندس، تجربه و نوبت فعالیت انجام میشود. در انتخاب اختیاری نیز باید به این معیارها توجه کرد.
یک ناظر خوب نه تنها باید تسلط فنی کامل داشته باشد، بلکه با انعطافپذیری هوشمندانه در چارچوب مقررات و پرهیز از عیبتراشی های بیجا، نقش مؤثری در پیشرفت روان و باکیفیت پروژه ایفا کند.