کمیسیون‌های مهم شهرداری‌ و امور املاک

1. کمیسیون ماده ۵

کمیسیون ماده ۵ قانون تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری که اختصارا به آن کمیسیون ماده 5 گفته می‌شود به عنوان بازوی اجرایی و استانیِ سیاست‌های «شورای عالی شهرسازی و معماری»، مرجع نهایی تعیین تکلیف سرنوشت اراضی شهری و نحوه توسعه آن‌هاست. این نهاد ایید کننده اصلی طرح‌های تفصیلی بوده و هویت اقتصادی و کاربری املاک را پی‌ریزی می‌کند.
وظایف حاکمیتی و کلیدی این کمیسیون عبارتند از:
تصویب و تغییر طرح‌های تفصیلی: بررسی و نهایی کردن هرگونه تغییر در جزئیات طرح‌های شهری.
بررسی پیشنهادات سیاست‌های شهرسازی: ارزیابی سیاست‌های ارائه شده در هیئت وزیران جهت تطبیق با واقعیت‌های کالبدی.
تعیین تکلیف کاربری اراضی: اظهارنظر تخصصی و قطعی در خصوص نوع استفاده از زمین (اعم از مسکونی، اداری، فضای سبز و…) بر اساس مقررات جامع شهرسازی.
تصویب تغییرات خارج از طرح: بررسی لوایح و اصلاحات در طرح تفصیلی که فراتر از چارچوب‌های اولیه توسط ذینفعان خصوصی و یا دولتی پیشنهاد می‌شوند. به این گونه طرح‌ها در ادبیات شهرسازی طرح توجیحی و یا طرح انطباق نیز می‌گویند.
از منظر اقتصادی، هرگونه تغییر کاربری یا تغییرات کالبدی ملک در این کمیسیون، محرک ایجاد ارزش افزوده یا سقوط ارزش اقتصادی آن است. پس از تثبیت کاربری‌های کلان، حاکمیت شهری از طریق نهادهای نظارتی بر کیفیت زیست و آرامش محیطی شهروندان نظارت می‌کند.

2. کمیسیون بند ۲۰ از ماده ۵۵ قانون شهرداری‌ها

حفظ بهداشت عمومی و صیانت از آرامش روانی ساکنین، از وظایف ذاتی و حاکمیتی شهرداری است. این کمیسیون مأموریت دارد با هرگونه فعالیت اقتصادی یا صنعتی که مخل سلامت و آسایش شهروندان باشد، قاطعانه برخورد کند.
هدف بنیادین این کمیسیون حمایت معنوی از محل سکونت و حفظ استانداردهای بهداشتی و آرامش پایدار برای شهروندان.
کمیسیون بند 20 ماده 55 مرجع تشخیص مصادیق مزاحمت شهری از جمله تولید دود، سد معبر، سر و صدا، تجمع حشرات، ایجاد عفونت و مشاغل ناسازگار با محیط مسکونی است. تصمیمات شهرداری در این بخش شامل صدور رأی به «تعطیلی»، «تخریب» یا «انتقال قطعی به خارج از محدوده شهر» است. شایان ذکر است که مالک تنها ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ فرصت دارد تا نسبت به آرای صادره اعتراض نماید؛ انقضای این موعد، رأی را در وضعیت لازم‌الاجرا قرار می‌دهد.

3. کمیسیون ماده ۱۲ قانون زمین شهری

تشخیص نوع زمین، مرز میان اعتبار مالکیت خصوصی و تملک حاکمیتی است. وظیفه اصلی این کمیسیون، تشخیص وضعیت زمین از حیث «دایر»، «بایر» یا «موات» بودن بر اساس دستورالعمل‌های وزارت راه و شهرسازی است.
وظیفه کمیسیون ماده 12 بسیار خطیر است. چرا که تشخیص وضعیت «موات» (زمین بدون سابقه عمران و احیا) به معنای ابطال قطعی مالکیت خصوصی و انتقال بلاعوض سند به نام دولت است. لذا برای هر مالکی، عبور از فیلتر این کمیسیون پیش از هرگونه سرمایه‌گذاری، یک اقدام پیشگیرانه ضروری است. پس از اثبات مالکیت و نوع زمین، تعهدات مالی مالک نسبت به شهر آغاز می‌شود.

4. کمیسیون ماده ۷۷ قانون شهرداری‌ها

شهرداری‌ها جهت تأمین منابع نوسازی و خدمات شهری، مجاز به دریافت عوارض شهری هستند. کمیسیون ماده ۷۷ به عنوان یک «مرجع شبه‌قضایی با شخصیت حقوقی مستقل»، تنها مرجع رسیدگی به اختلافات مالی میان مالکان و شهرداری در خصوص عوارض است.
فهرست عوارض تحت صلاحیت این کمیسیون شامل موارد زیر است:
عوارض نوسازی و صدور پروانه ساختمانی.
عوارض حمل‌ونقل مسافر و سوخت (بنزین).
عوارض مشاغل و قطع درختان.
استقلال این کمیسیون از بدنه اجرایی شهرداری، تضمین‌کننده صدور آرای عادلانه بر پایه قوانین است. پس از تسویه حساب‌های مالی در محدوده قانونی، نظارت بر انضباط ساخت‌وساز در اراضی پیرامونی و خارج از حریم نیز با مکانیزم‌های خاص خود دنبال می‌شود.

5. کمیسیون ماده ۹۹ قانون شهرداری‌ها

قلمرو نظارتی این کمیسیون، فضای پیرامونی شهرها (خارج از محدوده و داخل حریم مصوب) است که در آن خطر ساخت‌وسازهای بی‌ضابطه بیش از هرجا احساس می‌شود. این مرجع با حضور نمایندگان وزارت کشور، قوه قضائیه و وزارت راه و شهرسازی در استانداری‌ها تشکیل می‌گردد.