پرده‌های آتش و دود دو نوع سیستم حفاظتی هستند که در ظاهر شبیه‌اند اما عملکرد و استانداردهای متفاوتی دارند. به طور خلاصه، پرده آتش برای مهار کامل آتش و دود در یک محدوده مشخص طراحی شده و تا کف پایین می‌آید، در حالی که پرده دود صرفاً برای هدایت و مدیریت دود به سمت سیستم‌های تخلیه استفاده می‌شود و معمولاً در ارتفاع بالای سر متوقف می‌شود.
تفاوت پرده دود و پرده آتش در چیست؟
پرده آتش (Fire Curtain) یک جداکننده عمودی انعطاف‌پذیر است که در حالت عادی به صورت جمع‌شده در سقف قرار دارد و در زمان آتش‌سوزی به صورت خودکار تا کف پایین می‌آید تا یک مانع فیزیکی کامل در برابر آتش، دود و حرارت ایجاد کند. این پرده جایگزین دیوار یا درب ضدحریق است.
پرده دود (Smoke Curtain) یک مانع عمودی است که فقط در ارتفاع بالای سر (معمولاً ۱.۸ تا ۳ متر بالاتر از کف) متوقف می‌شود و هدف آن هدایت دود به سمت سیستم‌های تخلیه یا محدود کردن آن به یک مخزن دود (Smoke Reservoir) است. این پرده جایگزین دیوار ضدحریق نیست.
جایگزینی پرده دود به جای پرده آتش به دلیل صرفه‌جویی در هزینه، یک اشتباه فاجعه‌بار است. گروه دانش حفاظت غیرفعال آتش (PFKG) در جدیدترین اسناد خود (۲۰۲۶) اعلام کرده که سردرگمی مداوم بین این دو محصول در صنعت ساخت‌وساز وجود دارد و استفاده از عبارت مبهم پرده آتش و دود در مشخصات فنی، منجر به انتخاب محصول نادرست می‌شود . یک پرده دود هیچ عملکردی در برابر مقاومت در برابر آتش (یکپارچگی) ندارد و صرفاً برای هدایت دود به سمت سیستم‌های تخلیه طراحی شده است
پرده های آتش و دود چقدر در ایمن‌سازی حوادث موثرند؟
مطالعات و پژوهش‌های میدانی در ایالات متحده نشان می‌دهد که این پرده‌ها در صورت استفاده صحیح، تأثیر چشمگیری در نجات جان افراد دارند. در یک تمرین کنترل شده، استفاده از پرده‌های دود در ورودی‌ها توانسته است گسترش دود را تا ۶۰ درصد کاهش دهد. و زمان تخلیه را تا 40 درصد افزایش دهد. همچنین تحقیقات نشان می‌دهد که در ساختمان‌های مسکونی بلندمرتبه بدون اسپرینکلر، دود عامل اصلی تهدیدکننده زندگی ساکنان است، نه شعله‌های آتش. پرده‌های دود به طور مؤثری این تهدید را کاهش می‌دهند.
مقاومت حرارتی پرده آتش: یک پرده آتش تک‌لایه می‌تواند تا سه ساعت و پرده‌های همپوشان تا دو ساعت زمان سرایت آتش را به تعویق اندازد.
الزامات اجرایی در ایران
در مبحث سوم مقررات ملی ساختمان ایران (حفاظت ساختمان‌ها در مقابل حریق)، مستقیماً به واژه “پرده” اشاره نشده و برای هیچ گروه ساختمانی الزامی نیست، اما مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی دامنه کاربرد مجاز آن را با جزئیات ابلاغ کرده است که در ادامه آورده شده است.
استفاده از این پرده‌ها در تأسیسات ساختمانی مشروط به دریافت گواهینامه فنی از مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی است. همچنین پرده‌ها باید به صورت دوره‌ای (حداقل سالانه) تست و بازرسی شوند.
الف) طبقه‌بندی پرده آتش
| سطح | مدت زمان یکپارچگی | کاربرد معمول |
|---|---|---|
| E15 | ۱۵ دقیقه | مسیرهای فرار کوتاه |
| E30 | ۳۰ دقیقه | پارکینگ‌ها، فضاهای تجاری کوچک |
| E60 | ۶۰ دقیقه | آتریوم‌ها، مراکز تجاری |
| E120 | ۱۲۰ دقیقه | ساختمان‌های بلندمرتبه، بیمارستان‌ها |
| E240 | ۲۴۰ دقیقه | تأسیسات صنعتی، پالایشگاه‌ها |
ب) طبقه‌بندی پرده دود
| سطح | نوع دما | مدت زمان | کاربرد |
|---|---|---|---|
| D600 | ۶۰۰°C | ۳۰-۶۰ دقیقه | آتریوم‌های معمولی |
| DH60 | منحنی آتش | ۶۰ دقیقه | فضاهای باز بزرگ |
| D600A | ۶۰۰°C | بیش از ۱۲۰ دقیقه | پارکینگ‌ها، مراکز خرید |
دامنه الزام
بر اساس ابلاغیه رسمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، این پرده‌ها فقط در فضاهای مشخصی مجاز به استفاده هستند و استفاده در غیر آن موارد ممنوع است. دامنه کاربرد مجاز معمولاً شامل موارد زیر است:
- آتریوم‌ها و فضاهای باز بزرگ
- پارکینگ‌ها (برای زون‌بندی و جلوگیری از گسترش دود)
- مراکز تجاری و فضاهای با سقف بلند
- در برخی موارد، برای محافظت از گشودگی‌های پلکان برقی یا راه‌پله‌ای که بخشی از راه خروج الزامی نیستند
جمع‌بندی
پرده‌های آتش و دود در ایران اجباری نیستند، اما یک گزینه اختیاری برای حل مشکلات خاص مهندسی (مانند زون‌بندی آتریوم یا پارکینگ) هستند. قانون‌گذار به جای الزام به استفاده از این فناوری، عملکرد ایمنی را از طریق راهکارهای سنتی‌تر (دیوار و درب) تضمین کرده و اگر مهندس سازنده تصمیم به استفاده از پرده بگیرد، استانداردهای فنی و گواهینامه‌های اجباری را باید رعایت کند.