ضوابط احداث نمازخانه در اماکن اداری، تجاری و خدماتی + مسکونی

حوزه شمول:

 محاسبات مساحت نمازخانه

• چنانچه بنا در شعاع ۲۰۰ متری یک مسجد موجود باشد، مساحت نمازخانه تا ۵۰٪ قابل کاهش است، مشروط بر اینکه مساحت خالص آن از ۲۵ متر مربع کمتر نشود.
• پیش‌بینی سرویس بهداشتی و وضوخانه مجزای زنانه و مردانه معادل حداقل ۲٪ کل مساحت زیربنا (و حداقل ۱۵ متر مربع) الزامی است. تأکید می‌شود که این مساحت، علاوه بر مساحت خالص نمازخانه (مندرج در جدول فوق) بوده و نباید با آن ادغام شود.
• مساحت نمازخانه‌های احداثی و همچنین مساحت سرویس‌های بهداشتی و وضوخانه مربوط به آن، در محاسبه زیربنای کل (تراکم) ساختمان منظور نمی‌شود. (این سیاست باعث می‌شود تأمین فضای مذهبی نه تنها بار مالی ناشی از کاهش تراکم مفید را نداشته باشد، بلکه به عنوان یک فضای خدماتی ارزشمند و رایگان در پرونده ساختمانی ثبت شود.)

استانداردهای کالبدی، معماری و نگهداری

• جانمایی و دسترسی: احداث نمازخانه در طبقات زیرزمین و پیلوت ممنوع است. همچنین محل آن باید برای مراجعین کاملاً قابل شناسایی بوده و دارای تابلوهای راهنما باشد.
• هندسه پلان: پلان باید مستطیل خالص بوده و حتی‌الامکان جهت قبله بر یکی از اضلاع اصلی منطبق باشد. در صورت استفاده از پلان مستطیل، طول اضلاع بزرگ نباید بیش از دو برابر اضلاع کوچک باشد تا نظم صفوف حفظ شود.
• طراحی ورودی: ورود به نمازخانه از جبهه قبله ممنوع است. با این حال، در موارد اضطرار و محدودیت‌های طراحی، قرارگیری ورودی در منتهی‌الیه گوشه‌های این ضلع مجاز خواهد بود.
• همجواری‌ها: نمازخانه نباید در مجاورت واحدهای پرسروصدا باشد؛ اولویت با همجواری با کاربری‌های آرام نظیر کتابخانه یا کتاب‌فروشی است.
• تجهیزات و ارتفاع:  رعایت حداقل ارتفاع ۳ متر برای فضای نمازخانه جهت ارتقای کیفیت بصری الزامی است.
• تجهیزات: پیش‌بینی سامانه‌های سرمایش، گرمایش، نور و تهویه طبیعی متناسب با اقلیم الزامی است.
• تزئینات: باید از به‌کارگیری تزئینات نامتناسب (نظیر محراب‌های پیش‌ساخته یونولیتی) اجتناب شود.
• نگهداری: هزینه تعمیر و نگهداری و تأمین ملزوماتی چون کتب ادعیه و مهر بر عهده مالک یا مالکین است.
• تنوع کاربری: استفاده از فضای نمازخانه برای برگزاری مراسم آیینی و مذهبی مجاز است که این امر در مجتمع‌های تجاری بزرگ (Mall) یک ظرفیت فرهنگی مهم محسوب می‌شود.
• دسترسی فراگیر: تفکیک ورودی بانوان و آقایان با پیش‌فضای مجزا و تأمین دسترسی کامل برای توان‌یابان و کم‌توانان جسمی-حرکتی الزامی است.

نظارت، پایش و فرآیند بازنگری

• متولیان نظارت: ادارات کل راه و شهرسازی استان‌ها وظیفه پایش مستمر و نظارت بر اجرای دقیق این مصوبه را بر عهده دارند.
• گزارش‌دهی سالانه: خروجی نظارت‌های استانی به صورت یک گزارش جامع، هر ساله در اردیبهشت ماه توسط نماینده وزارت راه و شهرسازی به شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران ارائه می‌شود تا روند اجرا در سطح کلان رصد شود.
• اهرم اجرایی: صدور پروانه ساختمانی و از آن مهم‌تر، صدور پایان‌کار توسط شهرداری‌ها، منوط به پیش‌بینی و احداث نمازخانه دقیقاً مطابق با این ضوابط است.
• پویایی مصوبه: این مقررات هر ۵ سال یک‌بار بنا به تشخیص اعضای شورای‌عالی، قابل اصلاح، تکمیل و بازنگری است تا با نیازهای روز شهرسازی تطبیق یابد.