ایمنی در ساختمان‌سازی (HSE) به زبان ساده

 

چرا ایمنی در ساختمان‌سازی اینقدر مهم است؟

کار در ساختمان‌سازی، حدود ۱۳ درصد از شغل‌های کشور را مستقیم به خودش اختصاص داده. اما خبر بد این است که همین صنعت، مسئول ۴۰ تا ۵۰ درصد از کل حوادث کاری در سال‌های اخیر بوده. یعنی تقریباً نیمی از اتفاق‌های ناگوار حین کار، در پروژه‌های ساختمانی رخ می‌دهد.

از طرفی بدون در نظر گرفتن نکات پیشگیرانه اجرایی در خود سازه، پس از اتمام ساخت در اخذ مجوزهای اتمام ساخت نظیر تاییدیه آتشنشانی و گواهی پایان کار دچار مشکلات عدیده خواهیم شد. بنابراین HSE نه تنها در حین عملیات ساختمانی بلکه پس از اتمام ساخت ایمنی بهره برداران را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.

مطالعه بیشتر در مورد: ضوابط و تاییدیه آتشنشانی

در این نوشته، قرار است ساده و روشن بگوییم چطور رعایت اصول ایمنی (که به آن HSE هم می‌گویند) می‌تواند از این همه حادثه بکاهد. با ما باشید.

وضعیت فعلی به چه صورت است؟

متأسفانه بیشتر ساخت‌وسازهای ما هنوز هم به روش سنتی انجام می‌شود. از طرف دیگر، خیلی از کارگرهای ساختمانی، یا مهارت کافی ندارند یا از کشورهای همسایه به صورت غیرقانونی آمده‌اند. قانون هم می‌گوید فقط افراد دارای مجوز از وزارت راه و شهرسازی می‌توانند بسازند، اما عملاً خیلی از مالکان یا سرمایه‌گذاران بدون هیچ تخصصی، خودشان دست به کار می‌شوند که این آغاز مخاطرات احتمالی خواهد بود.

نکتهٔ بدتر این است که این کارگاه‌ها وسط شهرها و کنار زندگی مردم عادی قرار دارند. در در نتیجه خطر هم برای خودِ کارگرها، هم برای شهروندانی که از کنارشان رد می‌شوند را تهدید می‌کند.

حادثهٔ کاری دقیقاً یعنی چه؟ (طبق قانون تأمین اجتماعی)

طبق قانون، هر اتفاق ناگواری که حین انجام وظیفه و به خاطر آن برای کارگر بیفتد، «حادثهٔ کاری» محسوب می‌شود. این شامل همهٔ ساعاتی می‌شود که کارگر در کارگاه یا حتی بیرون آن به دستور کارفرما مشغول کار است. جالب است بدانید که رفت‌وآمد از خانه تا محل کار هم جزو همین زمان‌هاست. حتی اگر کارگری برای نجات دیگری دچار حادثه شود، باز هم حادثهٔ کاری به حساب می‌آید.

شرایط ناایمن مربوط به محیط کارگاهی ساختمان

– استفاده از ابزار و ماشین‌آلات خراب یا نامناسب
– نبودن حفاظ روی ماشین‌آلات
– مشکلات برقی، نداشتن سیم ارت
– داربست‌های نامطمئن
– ریختن روغن، مواد شیمیایی یا گازهای قابل اشتعال در محیط
– گرد و غبار، گرمای زیاد یا کم، صدای بلند، نور کم
– ریختن نخاله و زباله در کارگاه

اعمال ناایمن مربوط به رفتار کارکنان در محیط ساختمانی

– نپوشیدن وسایل حفاظتی مثل کلاه، کفش یا عینک
– ایستادن یا راه رفتن زیر بارِ در حال حرکت
– کار کردن نزدیک تجهیزات برق‌دار یا متحرک بدون احتیاط
– رعایت نکردن بهداشت و محیط زیست (مثل سیگار کشیدن در محیط قابل اشتعال، استفاده از موبایل حین کار خطرناک، نداشتن سرویس بهداشتی مناسب)

نکتهٔ مهم: حدود ۸۸ درصد حوادث به خاطر اعمال ناایمن (رفتار اشتباه خودِ افراد) پیش می‌آید و فقط ۱۰ درصد به خاطر شرایط ناایمن (محیط خطرناک).

HSE دقیقاً چیست؟

HSE یعنی تلاش برای ایمن نگه داشتن کارگران، حفظ سلامتشان و مراقبت از محیط زیست. این کار با استفاده از علم، مهندسی و مدیریت درست انجام می‌شود، طوری که هم هزینه و هم زمان و هم نتیجهٔ کار در نظر گرفته شود.

چرا HSE اینقدر ارزش دارد؟

– تماشای درد و رنج دیگران، در حالی که شاید بتوان از آن پیشگیری کرد دردآور است.
– حوادث و بیماری‌های کاری، هزینهٔ سنگینی به جامعه و سازمان‌ها تحمیل می‌کند.
– کارایی و بهره‌وری را شدیداً پایین می‌آورد.
– تجربه نشان داده با برنامه‌ریزی درست، می‌شود تعداد و شدت حوادث را خیلی کم کرد.
– علاوه بر خسارت‌های آشکار (مثل هزینه درمان)، خسارت‌های پنهان (مثل از دست دادن وقت و اعتبار) هم وجود دارد.

آیا وضعیت ایمنی در ساختمان‌سازی شهری ما خوب است؟

خیر، متأسفانه به دلایل زیر آمارها غیر قابل قبول است:
– فرهنگ عمومی ضعیف در زمینهٔ ایمنی
– اولویت دادن به پول و سود، بیش از جان مردم
– نظارت نکردن کافی سازمان‌های مسئول
– دخالت افرادی که هیچ تخصصی در ساختمان ندارند
– ناآگاهی کارفرمایان از وظایف ایمنی‌شان
– کم‌اهمیت شمردن ایمنی و کیفیت برای بیشتر سود بردن
– به کار نگرفتن مسئول ایمنی، مخصوصاً در ساختمان‌های کوچک (زیر ۱۵۰۰ متر) که حدود ۷۰ درصد کارها را تشکیل می‌دهند

بزرگترین مشکل کجاست؟

بزرگترین مشکل، ناآموختگی و ناآگاهی است. هم کارفرماها وظایف قانونی خودشان را نمی‌دانند (در حالی که قانون می‌گوید ایمنی با کارفرماست) و هم کارگرها آموزش ندیده‌اند. از طرفی، وقتی شهرداری مجبور نمی‌کند که حتماً از یک مجری دارای پروانه استفاده شود، همه چیز بدتر می‌شود.

کارگرها هم به خاطر موقتی بودن کار و نداشتن قرارداد رسمی، اصلاً آموزش ایمنی نمی‌بینند. این یعنی یک چرخهٔ خطرناک.

مسئول هرکدام از ما در ایمنی ساختمان چیست؟

کارفرما: طبق قانون کار، کارفرما باید وسایل حفاظتی تهیه کند، نحوهٔ استفاده را یاد بدهد و مرتب نظارت داشته باشد.

مسئول ایمنی و HSE: در کارگاه‌هایی که زیربنایشان بیش از ۳۰۰۰ متر مربع یا ارتفاعشان بیشتر از ۱۸ متر است، حتماً باید یک نفر «مسئول ایمنی، بهداشت و محیط زیست» داشته باشیم. در کارگاه‌های زیر این متراژ مسئولیت برعهده مهندس مجری و ناظر ساختمان است.

کارگر: باید از وسایل حفاظتی استفاده کند، از آنها مراقبت کند و دستورالعمل‌ها را اجرا کند.

وسایل حفاظت فردی چیست و چطور استفاده کنیم؟

سقف حفاظتی:

تصور کنید از کنار یک ساختمان نیمه‌کاره در حال رد شدن هستید. ناگهان یک آجر، یک تکه داربست، یا حتی یک قوطی رنگ از بالا سقوط کند. بدون این سقف، آن جسم مستقیماً روی سر شما یا شیشه ماشینتان فرود می‌آید. دیگر خبری از عابر پیاده سالم و خودرو بدون خسارت نیست. این سقف را با استفاده از داربست و پارچه‌های ضخیم می‌سازند تا جان عابران را هنگام خطرات احتمالی نجات دهند و از اموال عمومی و خصوصی محافظت کنند.

کلاه ایمنی:

جایی که خطر سقوط اشیا یا برخورد با موانع هست، باید کلاه استاندارد بزنید. وزنش بیش از ۴۰۰ گرم نباشد، از مواد نسوز و عایق برق ساخته شده باشد و دورتادورش لبه داشته باشد. برای جاهای تنگ، کلاه بدون لبه مناسب‌تر است.

حمایل بند کامل و طناب مهار (برای کار در ارتفاع):

وقتی نمی‌شود حفاظ نصب کرد (مثل جوشکاری یا سیم‌کشی در ارتفاع)، باید از این وسایل استفاده کنید. حتی برای کار در چاه، باید طناب نجات داشته باشید که انتهایش بالای چاه محکم بسته شود تا سریعاً بتوانید کارگر را بالا بکشید.

عینک و سپر صورت:

برای جوشکاری، برشکاری، ماسه‌پاشی، بتن‌پاشی و مثل اینها، که به چشم آسیب می‌رسد، حتماً عینک و سپر استاندارد بزنید. جایی که نور فرابنفش، گرد و غبار، گاز یا بخار مضر هست، عینک مناسب کار را بپوشید.

ماسک تنفسی:

وقتی نمی‌شود گرد و غبار یا گازهای سمی را از محیط حذف کرد، باید ماسک استاندارد بزنید.

کفش و پوتین ایمنی:

اگر پایتان در معرض اجسام داغ، تیز یا سنگین است، کفش ایمنی بپوشید. برای کار با برق، کفش مخصوص عایق برق تهیه کنید. کفش باید راحت باشد و بندش آسان باز و بسته شود.

چکمه و نیم‌چکمه لاستیکی:

برای بتن‌ریزی یا کار در آب و گل، چکمهٔ لاستیکی الزامی است.

دستکش حفاظتی:

برای کار با اشیای داغ، تیز، خورنده یا مواد شیمیایی که به پوست آسیب می‌زند، دستکش بپوشید. اما یادتان باشد: اگر با متهٔ برقی یا ابزار چرخنده کار می‌کنید، **دستکش نپوشید** چون ممکن است دستتان داخل دستگاه بپیچد. برای کار با برق، دستکش عایق برق لازم است.

لباس کار:

لباس کار باید متناسب با خطر آن شغل باشد، نه گشاد (که گیر کند)، نه تنگ (که اذیت کند). جیب‌ها کم و کوچک، و شلوار بدون دولا (بدوزید که لبه نداشته باشد). برای جوشکاری، لباس ضدجرقه و ضدآتش لازم است. برای باران و سرما، لباس مناسب بپوشید.

گوشی حفاظتی:

جایی که صدای بلند و مداوم هست، از گوشی حفاظتی استفاده کنید.

جلیقه نجات:

اگر کنار آب یا روی آب کار می‌کنید و خطر غرق شدن هست، جلیقه نجات بپوشید.

گتر حفاظتی (ساق‌پوش):

برای محافظت از ساق پا در برابر جرقه‌های جوشکاری یا پاشش فلز داغ، گتر بپوشید.

 

امیدوارم این توضیحات برای شما مفید بوده باشد.

راهنمای جامع برای مهندسان و متخصصان

در مقررات ملی ساختمان ایران (که مرجع اصلی قوانین فنی و مهندسی ساختمان است)، مبحث ۱۲ اصلی‌ترین و کامل‌ترین منبع برای مباحث HSE (ایمنی، بهداشت و محیط زیست) است. اما غیر از آن، مباحث دیگری هم هستند که هر کدام به قسمتی از ایمنی می‌پردازند.

شماره مبحث	عنوان	ارتباط با HSE (ایمنی، بهداشت، محیط زیست)
مبحث ۱۲	ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا	اصلی‌ترین مرجع HSE در ساختمان. این مبحث همه چیز را درباره ایمنی کارگران، بهداشت کارگاه، حفاظت از عابران (مثل همان سقف‌هایی که پرسیدید)، و مسائل زیست‌محیطی حین ساخت توضیح می‌دهد.
مبحث ۳	حفاظت ساختمان‌ها در برابر حریق	این مبحث به ایمنی آتش‌سوزی می‌پردازد. یعنی مصالح نسوز، راه‌های فرار، سیستم‌های اعلام و اطفاء حریق (کپسول و …) را مشخص می‌کند.
مبحث ۲۲	مراقبت و نگهداری از ساختمان‌ها	مربوط به بهداشت و ایمنی ساکنان در طول عمر ساختمان است. مثلاً تهویه مناسب، نور کافی و سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی سالم را شامل می‌شود

مقالات احتمالا مرتبط…